marzec'68

Aktualnie znajdujesz się na: /

Represje

Według danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w całym kraju do 25 marca 1968 r. zatrzymano 2549 osób. Liczba ta obejmuje osoby zatrzymane w trakcie demonstracji ulicznych, produkcji i kolportażu ulotek, kurierów wysyłanych do innych ośrodków akademickich. Pamiętać jednak należy, iż również w późniejszym okresie w aresztach osadzano ustalonych działaczy marcowych, czy też osoby, które próbowały kontynuować protesty (czytaj całość).

Według danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w całym kraju do 25 marca 1968 r. zatrzymano 2549 osób. Liczba ta obejmuje osoby zatrzymane w trakcie demonstracji ulicznych, produkcji i kolportażu ulotek, kurierów wysyłanych do innych ośrodków akademickich. Pamiętać jednak należy, iż również w późniejszym okresie w aresztach osadzano ustalonych działaczy marcowych, czy też osoby, które próbowały kontynuować protesty.

W październiku 1968 r. Prokuratura Generalna informowała o 2732 zatrzymanych w związku z Marcem. Spośród nich większość zwolniono, 60 stanęło przed sądami w trybie przyspieszonym, 697 ukarały kolegia karno-administracyjne, zaś 540 objęto śledztwami. Większości z nich postawiono zarzuty, niektóre sprawy umorzono. Generalnie wymierzano stosunkowo łagodne kary, sięgające od kilku miesięcy do roku więzienia, wykonanie części z nich zawieszono. Wyższe wyroki - od 1,5 do 3 lat więzienia zapadały w procesach „komandosów”. Odbyły się one w Warszawie na przełomie 1968 i 1969 r. Uznani za inspiratorów wydarzeń Jacek Kuroń i Karol Modzelewski zostali skazani na 3,5 roku więzienia. Ewenementem w skali kraju był proces gdańskiej grupy konspiracyjnej (Gdańska Młodzieżowa Grupa Wywiadowcza), rozbitej w początkach kwietnia 1968 r. Jej przywódca, Jakub Szadaj, otrzymał karę 10 lat więzienia.

  • Lublin, zatrzymanie jednego ze studentów - uczestników protestu Lublin, zatrzymanie jednego ze studentów - uczestników protestu
    Lublin, zatrzymanie jednego ze studentów - uczestników protestu
  • Zdjęcie przedstawiające funkcjonariuszy MO Zdjęcie przedstawiające funkcjonariuszy MO
    Zdjęcie przedstawiające funkcjonariuszy MO
  • Zdjęcie sygnalityczne Maryli Chomik - Lublin Zdjęcie sygnalityczne Maryli Chomik - Lublin
    Zdjęcie sygnalityczne Maryli Chomik - Lublin

Specyficzną i szczególnie dotkliwą formą represji było powoływanie studentów do odbycia czynnej służby wojskowej. Niestety, skala zjawiska w wymiarze ogólnopolskim nie jest znana.

Na skutek swojego zaangażowania wielu studentów utraciło możliwość kontynuowania nauki. Obok dziesiątków indywidualnych przypadków relegowania, dwukrotnie zastosowano je na masową skalę. Na Politechnice Wrocławskiej jednorazowo skreślono 1553 studentów, zaś na Uniwersytecie Warszawskim 1616. Na skutek odwołań część relegowanych przyjęto ponownie na studia.

Represje spotykały także pracowników nauki, wspierających studentów. Dziesiątki z nich zostało usuniętych z uczelni, wielu zmuszono do emigracji. Na ich miejsce pojawili się tak zwani „marcowi docenci” – osoby nie posiadające habilitacji, a obejmujące samodzielne stanowiska naukowe. Podstawowym kryterium w tym przyspieszonym awansie była, co oczywiste, lojalność wobec PZPR.

  • Wydawnictwo Departamentu Szkolenia i Wydawnictw MSW, Warszawa 1969 r., z zasobu OAIPN w Krakowie Wydawnictwo Departamentu Szkolenia i Wydawnictw MSW, Warszawa 1969 r., z zasobu OAIPN w Krakowie
    Wydawnictwo Departamentu Szkolenia i Wydawnictw MSW, Warszawa 1969 r., z zasobu OAIPN w Krakowie
  • Analiza porównawcza pisma, Kr_17_38_4_0264 Analiza porównawcza pisma, Kr_17_38_4_0264
    Analiza porównawcza pisma, Kr_17_38_4_0264
  • Wrocław, prof. Leszek Dąbrowski przed procesem studentów Wrocław, prof. Leszek Dąbrowski przed procesem studentów
    Wrocław, prof. Leszek Dąbrowski przed procesem studentów

Marzec przyniósł ogromne nasilenie pracy operacyjnej Służby Bezpieczeństwa w środowisku akademickim oraz mniejszości żydowskiej. W rezultacie setki osób poddanych zostało inwigilacji, która niejednokrotnie trwała przez wiele lat.

Łukasz Kamiński

do góry